Build your business with smart financing
Protect and preserve your success
Get much more than a checking account
Previous Next Play Pause
1 2 3

Ocena użytkowników: 5 / 5

Gwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywna
 

Przedmiotem niniejszego artykułu będą zasady dochodzenia odszkodowania bezpośrednio od członków zarządu niemieckiej spółki GmbH z tytułu nieotrzymania przez wierzyciela zapłaty za wykonaną umowę w przypadku niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie.

1) Wprowadzenie

Każda firma, która zawarła umowę z innym podmiotem umowę i wykonała swoją część zobowiązania ma poczucie dużego rozczarowania, jeżeli w niedługim czasie, jeszcze przed otrzymaniem zapłaty, okazuje się, że dłużnik złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. Zwykle nie satysfakcjonuje wierzyciela możliwość zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym i zaspokojenia roszczenia na równi z pozostałymi wierzycielami. Wierzyciel, gdyby wiedział, że nie otrzyma zapłaty za dostarczony towar lub wykonaną usługę, nie zawarłby umowy z kontrahentem, który wkrótce po zawarciu umowy składa wniosek o ogłoszenie upadłości, albo zażądałbym dodatkowego zabezpieczenia.

W powyższej sytuacji nasuwają się pytania, czy dłużnik zawierając umowę z wierzycielem wiedział już o swojej trudnej sytuacji finansowej. Czy przypadkiem nie miało miejsce doprowadzenie wierzyciela do niekorzystnego rozporządzania mieniem, czyli popełnienia przestępstwa.

Z naszego doświadczenia wynika, że sytuacje są skomplikowane. Czasami wystarczy brak płatności ze strony jednego kontrahenta, aby dłużnik nie był w stanie zrealizować swoich zobowiązań wobec wierzycieli. Często latami niektóre spółki GmbH kontynuują działalność, pomimo, iż w świetle prawa upadłościowego już dawno powinny złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości.

Każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia. W niektórych przypadkach konieczne będzie podjęcie zdecydowanych działań na drodze karnej, w innych przypadkach pozostanie wierzycielowi zgłoszenie wierzytelności w postepowaniu upadłościowym. Często upadłość spółki pociąga za sobą konieczność złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez członków zarządu. Zwłaszcza sytuacjach ewidentnych, w których prawo upadłościowe, ani istota spółki nie chroni członków zarządu. W takiej sytuacji ponoszenie kosztów skomplikowanych spraw odszkodowawczych może być niecelowe.

Z punktu widzenia możliwości dochodzenia odszkodowania bezpośrednio od członków zarządu, w przypadku upadłości spółki GmbH, należy rozróżnić dwie kategorie wierzycieli, a mianowicie tzw. dawnych wierzycieli – Altgläubiger, tj. wierzycieli, których wierzytelności powstały przed wystąpieniem przesłanek ogłoszenia upadłości oraz nowych wierzycieli – Neugläubiger, tj. wierzycieli, których wierzytelności powstały już po ziszczeniu się przesłanek ogłoszenia upadłości (niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia.

2) Charakter prawny odpowiedzialności członków zarządu

Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki w przypadku niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie ma charakter deliktowy. Innymi słowy jest to odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego. Dochodzenie odszkodowania przez wierzycieli od członków zarządu upadłej spółki jest możliwe na podstawie § 823 ust. 2 BGB w zw. z § 15a InsO (Bußghardt w: Braun/Bußghardt InsO § 15a Rn. 44).

W myśl § 823 ust. 1 BGB (niemieckiego kodeksu cywilnego) kto umyślnie lub przez niedbalstwo wyrządza drugiemu bezprawnie szkodę na życiu, ciele, zdrowiu, wolności, mieniu lub innym prawie, obowiązany jest do naprawienia wynikłej stąd szkody.

Z kolei stosowanie do treści § 823 ust. 2 BGB ten sam obowiązek dotyczy każdego, kto narusza prawo mające na celu ochronę innych osób. Jeżeli zgodnie z treścią ustawy naruszenie prawa jest możliwe nawet bez winy, obowiązek odszkodowawczy dotyczy tylko przypadku winy.

Przez prawo (normę ochronną) mające na celu ochronę innych osób rozumie się § 15a Insolvenzordnung – InsO, który wyznacza termin dla dłużnika, w jakim ma on złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości.

Zgodnie z treścią § 15a ust. 1 zd. 1 i 2 InsO (niemieckiego prawa upadłościowego) jeżeli osoba prawna jest niewypłacalna lub nadmiernie zadłużona, członkowie organu przedstawicielskiego lub likwidatorzy bez zbędnej zwłoki składają wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego. Wniosek składa się nie później niż trzy tygodnie po wystąpieniu niewypłacalności i sześć tygodni po wystąpieniu nadmiernego zadłużenia.

Ze wskazanych powyżej przepisów wynika, że członek zarządu, który wyrządził szkodę kontrahentowi może być pociągnięty do odpowiedzialności, jeżeli nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie wskazanym w § 15a ust. 1 InsO. Tym samym wierzyciel, który dochodzi odszkodowania bezpośrednio od członka zarządu powinien wykazać w postępowaniu sądowym, że wniosek o ogłoszenie opadłości nie został zgłoszony w terminie.

3) Zakres odszkodowania

Należy zwrócić uwagę, że istotnym ograniczeniem w dochodzeniu roszczenia odszkodowawczego na podstawie § 823 ust. 2 BGB w zw. z § 15a InsO może być zakres ewentualnego odszkodowania.

dawni wierzyciele

Wierzyciel, którego wierzytelność powstała przed zaistnieniem przesłanek ogłoszenia upadłości nie może dochodzić pełnego zaspokojenia swojego roszczenia. Taki wierzyciel może dochodzić odszkodowania jedynie w wysokości kwoty – „Quotenschaden”, jaką otrzymałby hipotetycznie z podziału funduszy masy upadłości, gdyby wniosek o ogłoszenie upadłości zostałby złożony przed dłużnika w prawidłowym terminie (U. Götker, Der Geschäftsführer in der Insolvenz der GmbH, RWS Verlag 1999, S. 206).

Należy wskazać na skomplikowane postępowanie dowodowe w zakresie ustalenia różnicy należności jaką otrzymałby wierzyciel z podziału masy upadłości, gdyby wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w terminie, a co za tym idzie niewielkie praktyczne znaczenie tego rodzaju roszczeń (Keßler w: Daumke/Keßler/Perbey, Der GmbH-Geschäftsführer, 5. Aufl., nwb, S. 248).

▪ nowi wierzyciele

Inna sytuacja będzie miała miejsce w przypadku nowych wierzycieli, których roszczenia powstały już po zaistnieniu przesłanek ogłoszenia upadłości. Zgodnie z tezą wyroku niemieckiego Sądu Najwyższego – Bundesgerichtshof, z dnia 06 czerwca 1994 r., Az.: II ZR 292/91 nowym wierzycielom, którzy nabyli wierzytelności przeciwko spółce GmbH pod dacie, do której wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać złożony, przysługuje roszczenie odszkodowawcze wobec członka zarządu, który działał w sposób zawiniony niezgodny z obowiązkiem (chodzi o obowiązek do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie), o wyrównanie całej szkody, która powstała wierzycielowi przez to, że zawarł umowę z niewypłacalną i nadmiernie zadłużoną spółką.

Nowy wierzyciel może zatem dochodzi zaspokojenia całej szkody, jaką poniósł w związku z zawarciem umowy z dłużnikiem, który był niewypłacalny lub nadmiernie zadłużony przed zawarciem umowy.

Niniejszy artykuł nie stanowi porady prawnej. Niniejszy artykuł nie ma charakteru wyczerpującego, w szczególności nie porusza zagadnienia odpowiedzialności członków zarządu wobec spółki, które to uprawnienia w postępowaniu upadłościowym realizuje syndyk.

© Wszelkie prawa autorskie zastrzeżone. Żadna część powyższego artykułu nie może być bez pisemnej zgody autora wykorzystywana w odpłatnych publikacjach (pismach procesowych, opiniach prawnych itp.). Autor wyraża zgodę na udostępnianie artykułu oraz jego cytowanie wyłącznie w celach niekomercyjnych ze wskazaniem jego autorstwa.

Berlin, Szczecin, Poznań, dnia 08.03.2021 r.

Paweł Majewski, LL.M.

Radca Prawny