Upadłość w Niemczech

  • Praktyka niemieckiego prawa upadłościowego należy do jednej z ważniejszych specjalizacji w kancelarii. Kancelaria podejmuje działania prawne w obu obszarach tzn. stricte w zakresie niemieckiego prawa upadłościowego, jak również w zakresie przestępstw towarzyszących upadłości. Najpowszechniejsze delikty karne związane z upadłością to: niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie – Insolvenzverschleppung, oszustwo – Betrug oraz bankructwo – Bankrott.

    Głównym problemem polskich przedsiębiorstw jest niespodziewana upadłość niemieckiego kontrahenta i związana z tym konieczność zgłoszenia wierzytelności w niemieckim postępowaniu upadłościowym. Stosunkowo częstym przypadkiem jest złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości krótko po wykonaniu usługi przez polskiego przedsiębiorcę. W takim przypadku rodzą się wątpliwości, czy zlecając usługę niemiecki kontrahent nie działał ze świadomością pokrzywdzenia swojego polskiego wierzyciela. Jeżeli zamawiający działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, poprzez przedstawienie nieprawdziwych danych np. dotyczących swojej sytuacji finansowej, celowo wywołał u polskiego przedsiębiorcy przekonanie, że zapłata za usługę nastąpi, wówczas może zachodzić podejrzenie popełnienia przestępstwa oszustwa. Przestępstwo oszustwa jest uregulowane w § 263 StGB (niemieckiego kodeksu karnego).

  • Niedawne orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2018 r. w sprawie II FSK 38/16 zainspirowało nas do przybliżenia zagadnienia odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania podatkowe polskiej spółki z o.o. w języku niemieckim. Treść artykułu jest dostępna na naszej stronie internetowej dedykowanej dla klientów niemieckojęzycznych www.polen-anwaltskanzlei.de w zakładce AKTUELLES. Jedynie tytułem wprowadzenia wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w ww. orzeczeniu z 19 stycznia 2018 r. uznał, że wewnętrzny podział zadań i obowiązków pomiędzy członkami zarządu spółki z o.o. tego rodzaju, że jeden z członków zarządu jest zwolniony od zajmowania się sprawami finansowymi, nie stanowi podstawy do wyłączenia tego członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki.

    Ponieważ kwestia odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki stanowi istotny przedmiot zainteresowania naszej Kancelarii nie tylko na gruncie prawa polskiego, postanowiliśmy przeanalizować zagadnienie odpowiedzialności członków zarządu niemieckiej spółki GmbH w sytuacji ustalenia podziału zadań – Ressortaufteilung pomiędzy poszczególnymi członkami zarządu. Zapytania związane z obejmowaniem funkcji członka zarządu w niemieckich spółkach nie należą do rzadkości. Przy okazji zakładania spółki GmbH w Niemczech nasi klienci zwykle oczekują również doradztwa w zakresie dotyczącym sprawowania funkcji członka zarządu – Geschäftsführer.

    W pierwszej kolejności zauważyć należy, że problem podziału obowiązków pomiędzy członkami zarządu pojawia się zwykle w większych spółkach, których struktura organizacyjna wymaga zatrudnienia większej liczby członków zarządu, odpowiedzialnych za określone obszary działalności spółki. Poszczególni członkowie zarządu mogą objąć funkcję np. dyrektora wykonawczego, dyrektora ds. finansowych, czy też dyrektora ds. marketingu. W spółkach niemieckich, prowadzących w Polsce intensywną działalność gospodarczą, duże znaczenie może mieć powierzenie funkcji dyrektora ds. marketingu, będącego jednocześnie członkiem zarządu, osobie znającej język polski oraz polski rynek. Decydując się na takie stanowisko przyszły członek zarządu niemieckiej spółki powinien mieć na uwadze następujące uwagi.

  • Z perspektywy Kancelarii zdecydowana większość klientów prowadzących regularnie interesy w Niemczech przynajmniej raz zetknęła się z postępowanie upadłościowym dotyczącym jednego ze swoich niemieckich kontrahentów.

    Zaznaczyć jednak należy, że perspektywa Kancelarii może nie być miarodajna, gdyż zajmujemy się w dużym stopniu niemieckim prawem upadłościowym i sprawy, które prowadzimy dotyczą po prostu upadłości. Nasze doświadczenie pozwala nam jednak sformułować wniosek, że szczególnie zagrożona możliwością wystąpienia upadłości jest branża budowlana oraz transportowa. W przypadku branży budowlanej związane jest to często ze skomplikowanymi procesami budowlanymi, dużymi nakładami finansowymi, czy też wystąpieniem wad lub szkód. Z kolei w transporcie panuje wyjątkowo duża konkurencja, odroczone terminy płatności, jak również mogą występować szkody w transporcie. 

    Naszą intencją nie jest szczegółowe przedstawienie poszczególnych etapów postępowania upadłościowego w Niemczech wraz z rozważaniami na temat ich charakteru prawnego. W pierwszej kolejności chcielibyśmy udzielić podstawowych informacji oraz praktycznych porad dla polskich przedsiębiorstw, działających na rynku niemieckim, poszukujących informacji, których należności nie są na bieżąco lub w ogóle pokrywane, a z różnych stron docierają do nich sygnały, że ich niemieccy kontrahenci mają problemy finansowe lub już złożyli wniosek o ogłoszenie upadłości, aby mogli rozpoznać swoją sytuację. Niniejszym artykułem został objęty okres do momentu ogłoszenia upadłości.

  • Niektórzy z wierzycieli dowiadują się o upadłości swojego niemieckiego kontrahenta dopiero po upływie terminu do zgłoszenia wierzytelności. Przyczyny takiego stanu rzeczy mogą być różne. Często wynika to z nieprawidłowości w księgowości, a mianowicie zarząd upadłego skoncentrowany jest na przygotowaniach do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i napływające dokumenty (m.in. faktury) nie są już przekazywane do księgowości, ani tym bardziej księgowane. Może się również okazać, że jako wierzyciel, pomimo wykonania usługi nie zdążyliśmy wystawić jeszcze faktury, a nasz niemiecki kontrahent w międzyczasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. W konsekwencji niemiecki syndyk nie będzie posiadał wiedzy o wierzytelności naszej firmy i nie poinformuje nas o możliwości zgłaszania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.

    Generalnie prawo niemieckie upadłościowe nie wyłącza możliwości zgłoszenia wierzytelności w Niemczech po upływie wyznaczonego terminu – Anmeldefrist lub nawet po terminie wyznaczonym na badanie wierzytelności – Prüfungstermin. Powyższe wynika wprost z § 177 ust. 1 niemieckiego prawa upadłościowego. Niemniej wierzyciel zgłaszający wierzytelność po terminie będzie musiał się liczyć z poniesieniem kosztów zgłoszenia wierzytelności po terminie. Koszt ten wynosi co do zasady 20 EURO, o ile wierzytelność zostanie zgłoszona przed terminem końcowym – Schlusstermin, na którym odbywa się końcowe zgromadzenie wierzycieli. Zgłoszenie wierzytelności jest również możliwe po tzw. terminie końcowym, jednakże w takim wypadku koszty, które musi ponieść wierzyciel są dużo większe, gdyż obejmują koszty publikacji – öffentliche Bekanntmachungen oraz dodatkowe wynagrodzenie syndyka (za D. Speciovus [w.] E. Braun (red.), Insolvenzornung (InsO). Kommentar, C.H.Beck 2017, S. 1006).

  • Wielokrotnie w praktyce prawniczej na obszarze Niemiec oraz w Polsce Kancelaria zetknęła się z próbami złożenia przez wierzyciela wniosku o ogłoszenie upadłości w złej wierze. Przez złą wiarę traktujemy wniosek o ogłoszenie upadłości, który został złożony przez wierzyciela w celu wymuszenia płatności od dłużnika z pominięciem dochodzenia jej w normalnym postępowaniu cywilnym. Zwykle złożeniu takiego wniosku towarzyszy groźba powiadomienia kontrahentów dłużnika o „toczącym się postępowaniu upadłościowym” lub informacja taka jest rozsyłana do kluczowych partnerów handlowych dłużnika. Nasza Kancelaria doradzała dłużnikom już w podobnych sytuacjach, które wymagały podjęcia szybkich i zdecydowanych działań. Wskazać należy, że takie działania wierzyciela polegające na podważaniu sytuacji finansowej dłużnika wobec jego kontrahentów mogą stanowić czyny nieuczciwej konkurencji i wiązać się z określoną odpowiedzialnością prawną.  

    Przedmiotem niniejszego artykułu będą jednak rozważania na temat konsekwencji złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez dłużnika w złej wierze lub w celu wymuszenia płatności w niemieckim postępowaniu upadłościowym. Wniosek taki określa się w Niemczech jako Druck-Antrag. Artykuł nie omawia konsekwencji prawnych wynikających z nieuczciwej konkurencji oraz innych ustaw.  

    Przesłanki wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego przez wierzyciela

    Zgodnie z treścią § 14 ust. 1 niemieckiego rozporządzenia o upadłości (Insolvenzordnung) wniosek wierzyciela jest dopuszczalny, o ile wierzyciel ma interes prawny w ogłoszeniu upadłości i uprawdopodobni swoją wierzytelność oraz podstawę ogłoszenia upadłości.

    Generalnie wierzyciel nie ma interesu prawnego w ogłoszeniu upadłości dłużnika, jeżeli w ten sposób chce uzyskać zaspokojenia swoich należności tzn. z pominięciem dochodzenia wierzytelności na drodze sądowej. Interes prawny nie występuje również, jeżeli wierzyciel składając wniosek o ogłoszenie upadłości dąży do osiągnięcia celów, które są sprzeczne z istotą prawa upadłościowego np. nieuczciwa konkurencja (tak H. Bußhardt [w:] E. Braun (red.),Insolvenzordnung (InsO). Kommentar, C.H.Beck 2017, S. 121).

    Uprawdopodobnienie wierzytelności powinno odbywać się poprzez jej logiczne wyjaśnienie i przedłożenie odpowiedniej dokumentacji.

    Podstawą ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność w rozumieniu § 17 niemieckiego rozporządzenia o upadłości. Niewypłacalność dłużnika może być wykazywana m.in. poprzez przedłożenie zaświadczenia od niemieckiego komornika o bezskuteczności egzekucji.

  • Wyłączenie środków pieniężnych z masy upadłości należy do zagadnień wyjątkowo emocjonujących i to nie tylko w polskim postępowaniu upadłościowym, ale również w niemieckim. Zdarza się, że w ramach współpracy gospodarczej zostanie przekazana zaliczka na poczet zapłaty przyszłej ceny, zostanie ustanowiony depozyt lub pewna kwota zostanie zatrzymana tytułem kaucji. W każdej z powyższych sytuacji mamy do czynienia ze środkami pieniężnymi. Problem pojawia się natomiast, jeżeli nasz kontrahent złoży wniosek o ogłoszenie upadłości w Niemczech.

    Z chwilą ogłoszenia upadłości cały majątek dłużnika przekształca się w masę upadłości – Insolvenzmasse (§ 35 InsO). Masa upadłości służy zaspokojeniu osobistych wierzycieli upadłego - Insolvenzgläubiger, którzy w chwili ogłoszenia upadłości posiadali uzasadnione roszczenie majątkowe wobec dłużnika (§ 38 InsO). Głównym sposobem zaspokajania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym jest zgłoszenie wierzytelności – Anmeldung der Forderung, które musi odpowiadać wymogom przewidzianym w § 174 InsO.

    Nie stanowią wierzycieli upadłościowych wierzyciele, którzy z uwagi na posiadane prawo rzeczowe lub osobiste do rzeczy mogą domagać się, aby rzecz nie wchodziła w skład masy upadłości. Takim wierzycielom na podstawie § 47 InsO przysługuje roszczenie o wyłączenie rzeczy z masy upadłości. Wierzyciele uprawnieni do wyłączenia rzeczy z masy dochodzą swoich roszczeń na podstawie odrębnych od prawa upadłościowego aktów prawnych, np. właściciel rzeczy będzie dochodził jej zwrotu na podstawie roszczenia o wydanie uregulowanego w § 985 BGB – niemieckiego kodeksu cywilnego.

  • Uwagi ogólne

    Majewski Kancelaria Prawna od wielu lat intensywnie rozwija praktykę niemieckiego prawa w upadłościowego. Podejmuje się doradztwa prawnego przy coraz bardziej skomplikowanych sprawach upadłościowych w Niemczech. O pomoc prawną na terenie Niemiec zwracają się do kancelarii nie tylko przedsiębiorcy, ale również reprezentujące ich polskie kancelarie prawne. Wielokrotnie podkreślaliśmy, że nawet dokonując zgłoszenia wierzytelności w Niemczech warto skorzystać z pomocy niemieckiego prawnika.

    Syndyk niemiecki może nie uznać wierzytelności lub może ją tymczasowo zakwestionować. W takiej sytuacji pojawia się problem uwzględnienia wierzytelności na liście wierzytelności (w Niemczech lista wierzytelności nazywa się tabelą). Na gruncie prawa polskiego wierzycielowi przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu, co do odmowy uznania wierzytelności przez syndyka. W Niemczech sytuacja jest bardziej skomplikowana.

    Niezależnie od możliwości zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym wierzyciel może mieć możliwość korzystniejszego i pełniejszego zaspokojenia swojej wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, a mianowicie może mieć prawo do złożenia wniosku o wyłączenie z masy upadłościAussonderung.

    Do napisania niniejszego artykułu przyczyniła się refleksja, że polscy przedsiębiorcy nie zabezpieczają w wystarczający sposób swoich interesów w kontaktach z partnerami handlowymi z Niemiec, a w konsekwencji pozbawiają się możliwości alternatywnego sposobu zaspokojenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym w Niemczech.

    Zastrzeżenie prawa własności w Niemczech

    Instrumentem prawnym zabezpieczenia umowy, a niedocenianym w kontaktach handlowych z Niemcami jest zastrzeżenie prawa własności. Zastrzeżenie prawa własności może mieć różną postać. Przykładowo można wskazać na zwykłe zastrzeżenie prawa własności do czasu zapłaty ceny w pełnej wysokości, rozszerzone zastrzeżenie prawa własności, a mianowicie uzależnienie przejścia prawa własności nie tylko od zapłaty ceny, ale od spełnienia dodatkowych warunków.

    Ciekawym sposobem zabezpieczenia umowy w Niemczech jest wydłużone zastrzeżenie prawa własności z klauzulą przetworzenia. To zabezpieczenie umożliwia przetworzenie rzeczy przez dłużnika przed zapłatą w zamian sprzedawca nabywa własność na powstałej przez przetworzenie rzeczy. Ten sposób zabezpieczenia może być interesujący z perspektywy polskich producentów, którzy dostarczają materiały lub częściowo przetworzone części do Niemiec, a które są następnie w Niemczech poddawane ostatecznemu procesowi przetworzenia. Jak w przypadku każdego sposobu zabezpieczenia kluczowe jest zawarcie skutecznych postanowień w umowie.

  • Zarząd niemieckich spółek akcyjnych, niemieckich spółek z o.o. mini spółki z o.o., niemieckiej sp. z o.o. sp.k., odpowiada za każdą płatność dokonaną przez spółkę od chwili zaistnienia niewypłacalności – Zahlungsunfähigkeit lub tzw. nadmiernego zadłużenia - Überschuldung. Podkreślić należy, że odpowiedzialność członków organów niemieckich spółek zachodzi również wówczas, jeżeli niewypłacalność lub nadmierne zadłużenie nie zostały nie zostały rozpoznane przez zarząd z uwagi na niezachowanie należytej staranności.

    W niemieckim orzecznictwie przyjmuje się, że członkowie zarządu mogą zostać przykładowo zwolnieni z odpowiedzialność za płatności spółki dokonane w celu zachowania substancji przedsiębiorstwa, czyli płatności za prąd, wodę i ogrzewanie, a także za usługi telekomunikacyjne. Kwestią sporną jest natomiast okres, przez jaki można dokonywać tego rodzaju płatności bez ryzyka poniesienia odpowiedzialności.

    Także zakup maszyn lub nieruchomości może nie pociągać za sobą odpowiedzialności członków zarządu, gdyż zwiększa wartość przedsiębiorstwa, a co za tym idzie jest de facto w interesie wierzycieli. Tymczasem z szeroko komentowanego orzeczenia Niemieckiego Sądu Najwyższego - BGH z dnia 04 lipca 2017 (sygn. akt: II ZR 319/15) wynika, że płatności wynagrodzenia dla pracowników, usługodawców lub dostawców pociągają za sobą pełną odpowiedzialność członków zarządu od chwili zaistnienia niewypłacalności lub nadmiernego zadłużenia.

 

Polityka Prywatności

Niniejsza strona używa plików cookies. Korzystając dalej z serwisu, wyrażają Państwo zgodę na politykę cookies. Więcej informacji na temat Cookies oraz Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO) znajdą Państwo w zakładce Polityka Prywatności.