Zgłoszenie wierzytelności w Niemczech

  • 1) Wprowadzenie

    Z naszego doświadczenia wynika, że polscy przedsiębiorcy mają najczęściej do czynienia z niemieckim syndykiem w przypadku konieczności zgłoszenia wierzytelności w Niemczech, wówczas otrzymują od syndyka komplet dokumentów zawierających:

    - pismo przewodnie informujące o ogłoszeniu upadłości oraz o procedurze zgłoszenia wierzytelności,
    - postanowienie o ogłoszeniu upadłości,
    - formularz zgłoszenia wierzytelności w języku niemieckim.

    Niestety zdarza się, że pomimo sygnałów świadczących o problemach finansowych dłużnika żadna korespondencja od niemieckiego syndyka nie nadchodzi. Przyczyn takiego stanu rzeczy może być wiele. Należy zwrócić uwagę, że syndyk w stosunku do przedsiębiorstwa upadłego jest niejako osobą postronną, która przed objęciem masy upadłości we władanie nie uczestniczyła aktywnie w działalności gospodarczej upadłego i nie zna jego kontrahentów. Jeżeli lista wierzycieli jest niekompletna lub rachunki nie zostały jeszcze zaksięgowane lub co więcej wierzytelności została zakwestionowana przez dłużnika, wówczas może się zdarzyć, że syndyk niemiecki nie poinformuje wierzyciela w Polsce o ogłoszeniu upadłości i możliwości zgłaszania wierzytelności. Dlatego w przypadku zaległości płatniczych warto na bieżąco monitorować sytuację dłużnika, aby w terminie zgłosić wierzytelność. Niezgłoszenie wierzytelności w terminie lub zakwestionowanie wierzytelności przez syndyka pociąga ze sobą negatywne skutki dla wierzyciela.

    Wielokrotnie w publikowanych przez nas artykułach dotyczących niemieckiego prawa upadłościowego zalecaliśmy, aby w przypadku wierzytelności o znacznej wartości zlecać ich zgłoszenie niemieckiej kancelarii. Nasze doświadczenie pokazuje, że ograniczenie się do zgłoszenia wierzytelności na formularzu może być niewystarczające. Niektóre wierzytelności mają ze swej natury charakter skomplikowany i wymagają odpowiedniego wyjaśnienia.

  • Z perspektywy Kancelarii zdecydowana większość klientów prowadzących regularnie interesy w Niemczech przynajmniej raz zetknęła się z postępowanie upadłościowym dotyczącym jednego ze swoich niemieckich kontrahentów.

    Zaznaczyć jednak należy, że perspektywa Kancelarii może nie być miarodajna, gdyż zajmujemy się w dużym stopniu niemieckim prawem upadłościowym i sprawy, które prowadzimy dotyczą po prostu upadłości. Nasze doświadczenie pozwala nam jednak sformułować wniosek, że szczególnie zagrożona możliwością wystąpienia upadłości jest branża budowlana oraz transportowa. W przypadku branży budowlanej związane jest to często ze skomplikowanymi procesami budowlanymi, dużymi nakładami finansowymi, czy też wystąpieniem wad lub szkód. Z kolei w transporcie panuje wyjątkowo duża konkurencja, odroczone terminy płatności, jak również mogą występować szkody w transporcie. 

    Naszą intencją nie jest szczegółowe przedstawienie poszczególnych etapów postępowania upadłościowego w Niemczech wraz z rozważaniami na temat ich charakteru prawnego. W pierwszej kolejności chcielibyśmy udzielić podstawowych informacji oraz praktycznych porad dla polskich przedsiębiorstw, działających na rynku niemieckim, poszukujących informacji, których należności nie są na bieżąco lub w ogóle pokrywane, a z różnych stron docierają do nich sygnały, że ich niemieccy kontrahenci mają problemy finansowe lub już złożyli wniosek o ogłoszenie upadłości, aby mogli rozpoznać swoją sytuację. Niniejszym artykułem został objęty okres do momentu ogłoszenia upadłości.

  • W ostatnim czasie na stronie www.prawnik-niemcy.com.pl dużo uwagi poświęciliśmy różnym aspektom niemieckiego prawa upadłościowego. Wskazywaliśmy m.in. na obowiązki zarządu niemieckiej spółki GmbH związane z koniecznością bieżącego monitorowania sytuacji finansowej w przypadku zagrożenia upadłością lub problemami z płynnością. Stosunkowo powszechnym zachowaniem zarządów spółek obserwowanym przynajmniej z perspektywy Kancelarii jest udzielanie kontrahentom dalszych zleceń pomimo zagrożenia upadłością lub świadomością niemożliwości wywiązania się z obowiązku zapłaty za wykonane zlecenie lub usługi.

    Odpowiedzialność karna w Niemczech

    Oprócz możliwości poniesienia osobistej odpowiedzialności majątkowej przez zarząd spółki za zobowiązania spółki, z niezłożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości w Niemczech może wiązać się również konieczność poniesienia odpowiedzialności karnej. Zgodnie z treścią § 15a ust. 4 InsO niemieckiego prawa upadłościowego karą pozbawienia wolności do lat trzech lub karą grzywny zagrożony jest ten, kto wbrew postanowieniom ust. 1 zd. 1, w związku z ust. 2 i ust. 3, nie złoży wniosku o ogłoszenie upadłości lub nie złoży go w terminie lub nie złoży go prawidłowo. Niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości mogą towarzyszyć również inne przestępstwa. W pewnych przypadkach udzielenie zlecenia na wykonanie kosztownych prac budowlanych w sytuacji niewypłacalności spółki może być przedmiotem przestępstwa oszustwa – Betrug.

    Roszczenia cywilne w postępowaniu karnym w Niemczech

    W sprawach upadłościowych na terenie Niemiec obok zgłoszenia wierzytelności, zwłaszcza jeżeli polska firma poniosła znaczną szkodę badamy również, czy nie zachodzą przesłanki do złożenia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa w Niemczech wobec zarządu upadłego. Niemieckie prawo karne przewiduje możliwość, podobnie jak ma to miejsce w polskim prawie karnym, dochodzenia przez pokrzywdzonego odszkodowania w postępowaniu karnym w tzw. postępowaniu adhezyjnym – Adhäsionsverfahren. Zaletę postępowania adhezyjnego jest to, że roszczenia o charakterze cywilnoprawnym mogą być dochodzone w postępowaniu karnym w Niemczech bez konieczności wytaczania osobnego powództwa cywilnego przed sądem cywilnym.

  • Niektórzy z wierzycieli dowiadują się o upadłości swojego niemieckiego kontrahenta dopiero po upływie terminu do zgłoszenia wierzytelności. Przyczyny takiego stanu rzeczy mogą być różne. Często wynika to z nieprawidłowości w księgowości, a mianowicie zarząd upadłego skoncentrowany jest na przygotowaniach do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i napływające dokumenty (m.in. faktury) nie są już przekazywane do księgowości, ani tym bardziej księgowane. Może się również okazać, że jako wierzyciel, pomimo wykonania usługi nie zdążyliśmy wystawić jeszcze faktury, a nasz niemiecki kontrahent w międzyczasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. W konsekwencji niemiecki syndyk nie będzie posiadał wiedzy o wierzytelności naszej firmy i nie poinformuje nas o możliwości zgłaszania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.

    Generalnie prawo niemieckie upadłościowe nie wyłącza możliwości zgłoszenia wierzytelności w Niemczech po upływie wyznaczonego terminu – Anmeldefrist lub nawet po terminie wyznaczonym na badanie wierzytelności – Prüfungstermin. Powyższe wynika wprost z § 177 ust. 1 niemieckiego prawa upadłościowego. Niemniej wierzyciel zgłaszający wierzytelność po terminie będzie musiał się liczyć z poniesieniem kosztów zgłoszenia wierzytelności po terminie. Koszt ten wynosi co do zasady 20 EURO, o ile wierzytelność zostanie zgłoszona przed terminem końcowym – Schlusstermin, na którym odbywa się końcowe zgromadzenie wierzycieli. Zgłoszenie wierzytelności jest również możliwe po tzw. terminie końcowym, jednakże w takim wypadku koszty, które musi ponieść wierzyciel są dużo większe, gdyż obejmują koszty publikacji – öffentliche Bekanntmachungen oraz dodatkowe wynagrodzenie syndyka (za D. Speciovus [w.] E. Braun (red.), Insolvenzornung (InsO). Kommentar, C.H.Beck 2017, S. 1006).

  • Wyłączenie środków pieniężnych z masy upadłości należy do zagadnień wyjątkowo emocjonujących i to nie tylko w polskim postępowaniu upadłościowym, ale również w niemieckim. Zdarza się, że w ramach współpracy gospodarczej zostanie przekazana zaliczka na poczet zapłaty przyszłej ceny, zostanie ustanowiony depozyt lub pewna kwota zostanie zatrzymana tytułem kaucji. W każdej z powyższych sytuacji mamy do czynienia ze środkami pieniężnymi. Problem pojawia się natomiast, jeżeli nasz kontrahent złoży wniosek o ogłoszenie upadłości w Niemczech.

    Z chwilą ogłoszenia upadłości cały majątek dłużnika przekształca się w masę upadłości – Insolvenzmasse (§ 35 InsO). Masa upadłości służy zaspokojeniu osobistych wierzycieli upadłego - Insolvenzgläubiger, którzy w chwili ogłoszenia upadłości posiadali uzasadnione roszczenie majątkowe wobec dłużnika (§ 38 InsO). Głównym sposobem zaspokajania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym jest zgłoszenie wierzytelności – Anmeldung der Forderung, które musi odpowiadać wymogom przewidzianym w § 174 InsO.

    Nie stanowią wierzycieli upadłościowych wierzyciele, którzy z uwagi na posiadane prawo rzeczowe lub osobiste do rzeczy mogą domagać się, aby rzecz nie wchodziła w skład masy upadłości. Takim wierzycielom na podstawie § 47 InsO przysługuje roszczenie o wyłączenie rzeczy z masy upadłości. Wierzyciele uprawnieni do wyłączenia rzeczy z masy dochodzą swoich roszczeń na podstawie odrębnych od prawa upadłościowego aktów prawnych, np. właściciel rzeczy będzie dochodził jej zwrotu na podstawie roszczenia o wydanie uregulowanego w § 985 BGB – niemieckiego kodeksu cywilnego.

  • Uwagi ogólne

    Majewski Kancelaria Prawna od wielu lat intensywnie rozwija praktykę niemieckiego prawa w upadłościowego. Podejmuje się doradztwa prawnego przy coraz bardziej skomplikowanych sprawach upadłościowych w Niemczech. O pomoc prawną na terenie Niemiec zwracają się do kancelarii nie tylko przedsiębiorcy, ale również reprezentujące ich polskie kancelarie prawne. Wielokrotnie podkreślaliśmy, że nawet dokonując zgłoszenia wierzytelności w Niemczech warto skorzystać z pomocy niemieckiego prawnika.

    Syndyk niemiecki może nie uznać wierzytelności lub może ją tymczasowo zakwestionować. W takiej sytuacji pojawia się problem uwzględnienia wierzytelności na liście wierzytelności (w Niemczech lista wierzytelności nazywa się tabelą). Na gruncie prawa polskiego wierzycielowi przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu, co do odmowy uznania wierzytelności przez syndyka. W Niemczech sytuacja jest bardziej skomplikowana.

    Niezależnie od możliwości zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym wierzyciel może mieć możliwość korzystniejszego i pełniejszego zaspokojenia swojej wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, a mianowicie może mieć prawo do złożenia wniosku o wyłączenie z masy upadłościAussonderung.

    Do napisania niniejszego artykułu przyczyniła się refleksja, że polscy przedsiębiorcy nie zabezpieczają w wystarczający sposób swoich interesów w kontaktach z partnerami handlowymi z Niemiec, a w konsekwencji pozbawiają się możliwości alternatywnego sposobu zaspokojenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym w Niemczech.

    Zastrzeżenie prawa własności w Niemczech

    Instrumentem prawnym zabezpieczenia umowy, a niedocenianym w kontaktach handlowych z Niemcami jest zastrzeżenie prawa własności. Zastrzeżenie prawa własności może mieć różną postać. Przykładowo można wskazać na zwykłe zastrzeżenie prawa własności do czasu zapłaty ceny w pełnej wysokości, rozszerzone zastrzeżenie prawa własności, a mianowicie uzależnienie przejścia prawa własności nie tylko od zapłaty ceny, ale od spełnienia dodatkowych warunków.

    Ciekawym sposobem zabezpieczenia umowy w Niemczech jest wydłużone zastrzeżenie prawa własności z klauzulą przetworzenia. To zabezpieczenie umożliwia przetworzenie rzeczy przez dłużnika przed zapłatą w zamian sprzedawca nabywa własność na powstałej przez przetworzenie rzeczy. Ten sposób zabezpieczenia może być interesujący z perspektywy polskich producentów, którzy dostarczają materiały lub częściowo przetworzone części do Niemiec, a które są następnie w Niemczech poddawane ostatecznemu procesowi przetworzenia. Jak w przypadku każdego sposobu zabezpieczenia kluczowe jest zawarcie skutecznych postanowień w umowie.

 

Polityka Prywatności

Niniejsza strona używa plików cookies. Korzystając dalej z serwisu, wyrażają Państwo zgodę na politykę cookies. Więcej informacji na temat Cookies oraz Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO) znajdą Państwo w zakładce Polityka Prywatności.